تکنیک تزریق در مفصل اسکافوتراپزیوم
آنچه در این پست میخوانید:
- مقدمهای بر تزریق مفصل اسکافوتراپزیوم
- آناتومی کاربردی مفصل اسکافوتراپزیوم
- اندیکاسیونها و کنتراندیکاسیونهای تزریق
- تکنیک گام به گام تزریق
- مراقبتهای پس از تزریق و عوارض احتمالی
مقدمهای بر تزریق مفصل اسکافوتراپزیوم
مفصل اسکافوتراپزیوم (STT) یا مفصل بین استخوانهای اسکافوئید، تراپزیوم و تراپزوئید، یکی از مفاصل مهم مچ دست در ناحیه پایه شست است. آرتروز این مفصل، که به ریزوآرتروز نیز معروف است، یکی از علل شایع درد و ناتوانی در دست، به ویژه در افراد مسن و کسانی که کارهای دستی ظریف انجام میدهند، محسوب میشود. تزریق داخل مفصلی، به ویژه با استفاده از داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها، اسید هیالورونیک، و اخیراً فرآوردههای اتولوگ مانند PRP و اگزوزوم، میتواند راهکاری مؤثر برای کاهش درد و بهبود عملکرد باشد. این مقاله یک راهنمای جامع و عملی برای پزشکان جهت انجام تزریق ایمن و مؤثر در این مفصل ارائه میدهد.
آناتومی کاربردی مفصل اسکافوتراپزیوم
استخوانشناسی و مفصلشناسی
مفصل اسکافوتراپزیوم از اتصال سه استخوان تشکیل شده است: استخوان اسکافوئید (Scaphoid)، استخوان تراپزیوم (Trapezium) و استخوان تراپزوئید (Trapezoid). این مفصل یک مفصل سینوویال است و حرکت محدودی دارد که عمدتاً در راستای ثبات پایه شست و مچ دست عمل میکند. سطح مفصلی تراپزیوم و تراپزوئید با سطح دیستال اسکافوئید مفصل میشود. شناخت دقیق موقعیت این استخوانها و روابط فضایی آنها برای انجام تزریق دقیق حیاتی است. مفصل اسکافوتراپزیوم در سمت رادیال مچ دست و در نزدیکی پایه شست قرار دارد.
لندمارکهای سطحی
برای شناسایی محل تزریق، چندین لندمارک سطحی قابل لمس وجود دارد:
- **آناتومیک اسناف باکس (Anatomical Snuffbox):** این فرورفتگی مثلثی در سمت رادیال مچ دست، هنگام ابداکسیون شست به وضوح قابل مشاهده است. استخوان اسکافوئید در کف این ناحیه قرار دارد.
- **رادیال استایلوئید:** زائده استخوانی برجسته در انتهای دیستال استخوان رادیوس.
- **استخوان تراپزیوم:** با حرکت دادن شست به سمت ابداکسیون و فلکسیون، میتوان استخوان تراپزیوم را در پایه شست لمس کرد. مفصل STT در پروگزیمال و اولنار نسبت به مفصل کارپومتاکارپال شست (CMC) قرار دارد.
اندیکاسیونها و کنتراندیکاسیونهای تزریق
اندیکاسیونها
تزریق در مفصل اسکافوتراپزیوم عمدتاً برای موارد زیر اندیکاسیون دارد:
- **آرتروز مفصل اسکافوتراپزیوم (ریزوآرتروز):** این شایعترین اندیکاسیون است، به ویژه زمانی که درد و التهاب با درمانهای محافظهکارانه مانند داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی و اسپلینت بهبود نیابد.
- **سینوویت التهابی:** در برخی بیماریهای روماتیسمی که منجر به التهاب سینوویوم مفصل میشوند.
- **تشخیص افتراقی:** در مواردی که منشأ درد در پایه شست مشخص نیست، تزریق تشخیصی با بیحسکننده موضعی میتواند به افتراق درد ناشی از مفصل STT از سایر ساختارها مانند مفصل CMC شست کمک کند.
درمانهای بیولوژیک مانند PRP، اگزوزوم اتولوگ و PRF که توسط ایران پی آر پی عرضه میشوند، گزینههایی نویدبخش برای بازسازی و کاهش التهاب در این مفصل هستند، به ویژه در موارد آرتروز خفیف تا متوسط.
کنتراندیکاسیونها
موارد زیر به عنوان کنتراندیکاسیون برای تزریق در مفصل اسکافوتراپزیوم مطرح هستند:
- **عفونت فعال در محل تزریق یا عفونت سیستمیک:** خطر گسترش عفونت وجود دارد.
- **اختلالات انعقادی شدید یا مصرف داروهای ضدانعقاد بدون کنترل:** افزایش خطر هماتوم.
- **حساسیت شناخته شده به داروهای تزریقی (مانند کورتیکواستروئید یا بیحسکننده موضعی).**
- **شکستگی حاد در نزدیکی مفصل.**
- **آرتروپاتی شارکو.**
تکنیک گام به گام تزریق
آمادهسازی بیمار و لوازم
بیمار را در وضعیت نشسته یا خوابیده قرار دهید به گونهای که دست بیمار روی یک سطح صاف و راحت باشد و مچ دست در وضعیت خنثی یا کمی فلکسیون قرار گیرد. لوازم مورد نیاز شامل:
- دستکش استریل
- محلول ضدعفونیکننده (مانند بتادین یا کلرهگزیدین)
- گاز استریل
- سرنگ مناسب (مانند ۱ یا ۳ میلیلیتر)
- سوزن گیج ۲۵ یا ۲۷، طول ۱ تا ۱.۵ اینچ
- داروی مورد نظر (کورتیکواستروئید، اسید هیالورونیک، PRP، اگزوزوم، یا PRF)
- بیحسکننده موضعی (مانند لیدوکائین ۱%)
مراحل تزریق
- **آمادهسازی و ضدعفونی:** پوست محل تزریق را به دقت با محلول ضدعفونیکننده تمیز کنید و اجازه دهید خشک شود. استفاده از پوشش استریل یا درپ استریل در اطراف محل تزریق توصیه میشود.
- **شناسایی لندمارک:** با لمس دقیق، مفصل اسکافوتراپزیوم را شناسایی کنید. بهترین نقطه ورود معمولاً در قسمت پشتی مفصل، بین استخوان اسکافوئید و تراپزیوم قرار دارد. میتوان با حرکت دادن شست، شکاف مفصلی را بهتر لمس کرد.
- **بیحسی موضعی (اختیاری):** در صورت تمایل، میتوان مقداری بیحسکننده موضعی را با سوزن کوچک (گیج ۳۰) در محل ورود سوزن اصلی تزریق کرد.
- **ورود سوزن:** سوزن را به صورت عمود بر پوست یا با زاویه کمی (حدود ۳۰ تا ۴۵ درجه) به سمت پروگزیمال و اولنار، در نقطه شناسایی شده وارد کنید. هدف، ورود به فضای مفصلی است. عمق ورود سوزن معمولاً ۱ تا ۲ سانتیمتر است. ممکن است هنگام عبور از کپسول مفصلی، احساس مقاومت جزئی و سپس کاهش مقاومت (احساس “پاپ”) را تجربه کنید.
- **آسپیراسیون:** قبل از تزریق، به آرامی سرنگ را آسپیراسیون کنید تا از عدم ورود به عروق خونی اطمینان حاصل شود.
- **تزریق دارو:** دارو را به آرامی به داخل مفصل تزریق کنید. اگر مقاومت زیادی در برابر تزریق وجود دارد، ممکن است سوزن در موقعیت صحیح قرار نداشته باشد و باید کمی آن را تغییر مکان داد. تزریق داخل مفصلی معمولاً بدون درد شدید است.
- **خروج سوزن و پانسمان:** پس از تزریق، سوزن را به آرامی خارج کرده و محل تزریق را با گاز استریل فشار دهید تا از خونریزی جلوگیری شود. سپس یک پانسمان کوچک روی محل قرار دهید.
راهنمای تصویربرداری (در صورت نیاز)
در مواردی که لندمارکهای سطحی به وضوح قابل لمس نیستند یا برای افزایش دقت تزریق، میتوان از هدایت اولتراسوند یا فلوروسکوپی استفاده کرد. هدایت اولتراسوند به ویژه در تشخیص مایع داخل مفصلی و هدایت دقیق سوزن به فضای مفصلی بسیار کمککننده است.
مراقبتهای پس از تزریق و عوارض احتمالی
مراقبتهای پس از تزریق
پس از تزریق، به بیمار نکات زیر را توصیه کنید:
- **استراحت نسبی:** از فعالیتهای سنگین و استفاده زیاد از دست برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول خودداری شود.
- **کمپرس سرد:** در صورت بروز درد یا تورم خفیف، استفاده از کمپرس سرد در محل تزریق میتواند کمککننده باشد.
- **داروهای مسکن:** در صورت نیاز، بیمار میتواند از داروهای مسکن بدون نسخه مانند استامینوفن استفاده کند.
- **نظارت بر علائم:** بیمار باید در صورت بروز علائمی مانند قرمزی، گرمی، تورم شدید، افزایش درد یا تب، فوراً به پزشک مراجعه کند.
عوارض احتمالی و مدیریت آن
تزریق در مفصل اسکافوتراپزیوم معمولاً ایمن است، اما عوارض جانبی ممکن است رخ دهد:
- **درد و کبودی در محل تزریق:** این عارضه شایع است و معمولاً ظرف چند روز برطرف میشود.
- **عفونت:** اگرچه نادر است، اما جدیترین عارضه محسوب میشود. رعایت کامل اصول استریل برای پیشگیری از آن ضروری است. در صورت بروز علائم عفونت (قرمزی، گرمی، تورم، درد شدید، تب)، درمان آنتیبیوتیکی و در صورت لزوم تخلیه مفصل الزامی است.
- **آتروفی چربی یا تغییر رنگ پوست:** در تزریقهای مکرر کورتیکواستروئید، ممکن است آتروفی زیرجلدی یا هیپوپیگمانتاسیون در محل تزریق رخ دهد.
- **آسیب به اعصاب یا عروق:** بسیار نادر است، اما با رعایت دقیق آناتومی و تکنیک صحیح، قابل پیشگیری است.
- **فلار کورتیکواستروئیدی (Corticosteroid Flare):** تشدید موقت درد پس از تزریق کورتیکواستروئید که معمولاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف میشود و با کمپرس سرد قابل مدیریت است.
برای پزشکان محترمی که به دنبال راهکارهای نوین درمانی هستند، ایران پی آر پی به عنوان عرضه کننده پیشرو کیتهای PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ و کیت PRF، آماده ارائه محصولات با کیفیت و آموزشهای تخصصی است. استفاده از این فرآوردهها میتواند نتایج درمانی را در آرتروز مفصل اسکافوتراپزیوم به طور قابل توجهی بهبود بخشد و به بازسازی بافتهای آسیبدیده کمک کند.
