مقدمه
استئوآرتریت زانو (KOA) با شیوع ۲۴٪ در افراد بالای ۴۰ سال، یکی از علل اصلی ناتوانی و کاهش کیفیت زندگی است. در حالی که درمانهای محافظه کارانه (فیزیوتراپی، NSAIDs و… ) همچنان خط اول هستند، تزریق داخل مفصلی PRP بهعنوان یک گزینه میانی بین درمان دارویی و جراحی تعویض مفصل، جایگاه مهمی یافته است. موفقیت این درمان به شدت وابسته به رعایت دقیق پروتکلهای بالینی است که در این مقاله به تفصیل بررسی میشوند.
معیارهای انتخاب بیمار
اندیکاسیونهای قوی
– استئوآرتریت درجه I تا III Kellgren-Lawrence – سن ۴۰ تا ۷۰ سال – درد مزمن بیش از ۳ ماه مقاوم به درمان محافظهکارانه – عدم تمایل یا کاندید نبودن برای جراحی – BMI کمتر از ۳۵
کنتراندیکاسیونها
– مطلق: اختلالات انعقادی، ترومبوسیتوپنی (<100,000)، عفونت فعال مفصلی یا سیستمیک، بدخیمی فعال – نسبی: مصرف داروهای ضدانعقاد (باید ۷ روز قبل قطع شود)، تزریق اخیر کورتیکواستروئید (کمتر از ۶ هفته)، دیابت کنترل نشده (HbA1c > 8%)
آمادهسازی کیت و PRP
مرحله ۱: انتخاب کیت
برای مفاصل، کیت LPRP (Leukocyte-poor) یا کیت اتوکین (Autokine) توصیه میشود. لکوسیتها در فضای مفصلی میتوانند التهاب سینوویال را تشدید کنند.
مرحله ۲: خونگیری
– حجم: ۳۰ تا ۶۰ سیسی (بسته به پروتکل) – محل: ورید آنتیکوبیتال یا سفالیک – سرنگ: با آنتیکوآگولانت ACD-A – تکنیک: آهسته و یکنواخت برای جلوگیری از همولیز
مرحله ۳: سانتریفیوژ
– سرعت: ۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ RPM – زمان: ۸ تا ۱۰ دقیقه – دما: ۲۲ درجه سانتیگراد
مرحله ۴: ارزیابی PRP
– حجم نهایی: ۴ تا ۸ میلیلیتر – غلظت پلاکت: تأیید با سل کانتر (هدف: ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون/μl) – فعالسازی: با کلرید کلسیم (اختیاری)
تکنیک تزریق
آمادهسازی بیمار
1. بیمار در وضعیت طاقباز یا نشسته با زانوی ۹۰ درجه 2. آسپتیک کامل با کلرهگزیدین یا بتادین 3. بیحسی موضعی با لیدوکائین ۱٪ (در پوست و زیر جلد)
مسیر تزریق
سه مسیر اصلی: – سوپرولاترال (Suprapatellar): رایجترین، در ۱ سانتیمتری فوقانی و خارجی کشکک – میانی میدپتلار (Medial Midpatellar): در بیماران با چاقی – لترال میدپتلار: در موارد خاص
تکنیک
1. سوزن ۲۲G یا ۲۰G به طول ۳.۵ سانتیمتر 2. ورود به فضای مفصلی (احساس “pop” یا مقاومت کم) 3. آسپیراسیون ملایم برای تأیید موقعیت (در صورت افیوژن، تخلیه قبل از تزریق) 4. تزریق آهسته PRP (طی ۲ تا ۳ دقیقه) 5. خارج کردن سوزن و پانسمان
پروتکل جلسات
استاندارد طلایی
– تعداد جلسات: ۳ تزریق – فواصل: هر ۲ هفته – دوز هر جلسه: ۴ تا ۶ میلیلیتر
پروتکل تکدوز (برای بیماران با محدودیت زمانی)
– ۱ تزریق با حجم ۸ میلیلیتر – اثربخشی معادل با ۳ جلسه در برخی مطالعات، اما با ماندگاری کمتر
مراقبتهای پس از تزریق
۴۸ ساعت اول
– استراحت نسبی، پرهیز از فعالیت سنگین – کمپرس سرد (۱۵ دقیقه هر ۳ ساعت) – اجتناب از NSAIDs (استامینوفن مجاز) – عدم رانندگی
هفته اول
– بازگشت تدریجی به فعالیت – شروع فیزیوتراپی سبک از روز سوم – پیادهروی با کمک عصا در صورت نیاز
پایش و ارزیابی نتایج
مقیاسهای پایش
– WOMAC: معیار اصلی (بهبود ۳۰٪ بالینی معنادار در نظر گرفته میشود) – VAS برای درد – KOOS برای عملکرد – MRI در صورت نیاز (در ماههای ۶ و ۱۲)
زمانبندی ارزیابی
– هفته ۲: ارزیابی عوارض – ماه ۱: شروع اثر – ماه ۳: اوج اثر – ماه ۶: ثبات نتایج – ماه ۱۲: نیاز به تکرار؟
مدیریت عوارض
| عارضه | شیوع | مدیریت |
|---|---|---|
| درد تزریق | ۱۰-۱۵٪ | کمپرس سرد، استامینوفن |
| اریتم موضعی | ۵-۱۰٪ | خودبخود محدود شونده |
| هماتوم | ۲-۳٪ | کمپرس سرد، فشار |
| عفونت مفصلی | <0.1٪ | آسپیراسیون + آنتیبیوتیک |
| تشدید موقت درد | ۸-۱۲٪ | NSAIDs کوتاهمدت |
نتیجهگیری
تزریق PRP در درمان KOA، با رعایت دقیق پروتکلهای استاندارد، یک گزینه درمانی ایمن و مؤثر با ماندگاری ۶ تا ۱۲ ماهه است. کلید موفقیت در گزینش صحیح بیمار، استفاده از کیت مناسب (LPRP یا Autokine)، تکنیک تزریق دقیق و پیگیری منظم نتایج نهفته است. مطالعات آینده باید بر روی تعیین پروتکل بهینه برای جمعیتهای خاص (سالمندان، ورزشکاران، بیماران با اضافه وزن) تمرکز کنند.
منابع: – Kon E, et al. PRP for knee osteoarthritis: A comprehensive review of clinical protocols. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2023 – Filardo G, et al. PRP injections for knee osteoarthritis: 10-year follow-up. Am J Sports Med. 2022
