تکنیک تزریق در نقاط درد گردن
آنچه در این پست میخوانید:
- آناتومی کاربردی گردن برای تزریقات
- اندیکاسیونها و کنتراندیکاسیونهای تزریقات گردنی
- تکنیکهای تزریق در نقاط ماشهای و فاست گردن
- عوارض احتمالی و مدیریت آنها
- مراقبتهای پس از تزریق
آناتومی کاربردی گردن برای تزریقات
مروری بر ساختارهای مهم آناتومیک گردن
گردن ناحیهای پیچیده شامل عضلات، اعصاب، رگهای خونی، لیگامانها و مهرهها است. درک دقیق آناتومی این ناحیه برای انجام تزریقات ایمن و مؤثر ضروری است. عضلات مهم درگیر در درد گردن شامل عضلات استرنوکلیدوماستوئید، تراپزیوس، لواتور اسکاپولا و عضلات اسکالن میباشند. این عضلات اغلب محل تشکیل نقاط ماشهای (Trigger Points) هستند که میتوانند درد ارجاعی ایجاد کنند.
مفاصل فاست (Facet Joints) نیز از منابع شایع درد گردن هستند. این مفاصل سینوویال، بین قوسهای خلفی مهرههای گردنی قرار گرفتهاند و حرکت بین مهرهها را امکانپذیر میسازند. تزریق در این مفاصل یا بلاک شاخههای مدیال عصب دهنده آنها، میتواند در تشخیص و درمان دردهای فاستی مؤثر باشد.
شناخت مسیر عروق و اعصاب اصلی مانند شریان کاروتید، ورید ژوگولار، شبکه براکیال و اعصاب نخاعی گردنی برای جلوگیری از آسیب حین تزریق حیاتی است. لمس دقیق لندمارکهای استخوانی مانند زائدههای عرضی مهرهها، زائده خاری C7 و زاویه ماندیبول نیز به تعیین محل دقیق تزریق کمک میکند.
اندیکاسیونها و کنتراندیکاسیونهای تزریقات گردنی
موارد کاربرد تزریقات در درد گردن
تزریقات در گردن برای طیف وسیعی از شرایط دردناک اندیکاسیون دارند. این موارد شامل:
- دردهای میوفاشیال ناشی از نقاط ماشهای (Trigger Points) در عضلات گردن و شانه.
- آرتروپاتی مفاصل فاست گردنی (Facet Arthropathy) که میتواند باعث درد موضعی یا ارجاعی شود.
- رادیکولوپاتی گردنی ناشی از فشار بر ریشههای عصبی (اگرچه تزریقات اپیدورال یا ترانسفورامینال خارج از حوزه این مقاله است، اما در مدیریت رادیکولوپاتی کاربرد دارند).
- سردردهای cervicogenic که منشأ گردنی دارند.
- اسپاسم شدید عضلانی که به درمانهای دارویی و فیزیوتراپی پاسخ نمیدهد.
موارد منع تزریق
مانند هر پروسیجر تهاجمی، تزریقات گردنی نیز کنتراندیکاسیونهایی دارند که باید به دقت بررسی شوند:
- عفونت فعال در محل تزریق یا عفونت سیستمیک.
- اختلالات انعقادی شدید یا مصرف داروهای ضد انعقاد که قابل قطع کردن نیستند (مانند وارفارین، داروهای جدید ضد انعقاد خوراکی). در این موارد، ارزیابی ریسک-فایده و مشورت با متخصص خون ضروری است.
- حساسیت شناخته شده به داروهای مورد استفاده (مانند بیحسکنندههای موضعی، کورتیکواستروئیدها).
- بارداری (به ویژه در مورد کورتیکواستروئیدها).
- عدم همکاری بیمار یا ناتوانی در حفظ پوزیشن مناسب.
- ناهنجاریهای آناتومیک شدید در ستون فقرات گردنی.
- وجود تومور یا ضایعات مشکوک در مسیر تزریق.
تکنیکهای تزریق در نقاط ماشهای و فاست گردن
تزریق در نقاط ماشهای (Trigger Point Injections – TPI)
تزریق در نقاط ماشهای یکی از رویکردهای درمانی شایع برای دردهای میوفاشیال است. این تزریقات معمولاً با محلول سالین، لیدوکائین یا ترکیبی از لیدوکائین و استروئید انجام میشوند. برای بهینهسازی نتایج و تسریع بهبودی، میتوان از محصولات پیشرفتهای مانند PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) از کیتهای PRP ایران پی آر پی یا اگزوزوم اتولوگ از کیت اگزوزوم اتولوگ ایران پی آر پی نیز استفاده کرد که میتوانند به ترمیم بافت و کاهش التهاب کمک کنند.
- آمادهسازی: بیمار در وضعیت راحت (معمولاً خوابیده به پشت یا نشسته) قرار میگیرد. محل تزریق با پالمپیشن دقیق شناسایی میشود. پوست با محلول ضدعفونی کننده تمیز میشود.
- تکنیک تزریق: سوزن (معمولاً گیج 25-27) به دقت وارد نقطه ماشهای میشود. “Local Twitch Response” (پاسخ انقباضی موضعی) نشانه ورود صحیح به نقطه ماشهای است. سوزن ممکن است چندین بار در جهات مختلف در نقطه ماشهای حرکت داده شود (Fenestration) و سپس دارو تزریق شود.
- مقدار دارو: معمولاً 0.5 تا 1 میلیلیتر دارو برای هر نقطه ماشهای کافی است.
- مراقبت پس از تزریق: اعمال فشار ملایم و گرمای موضعی پس از تزریق توصیه میشود.
تزریق در مفاصل فاست گردن (Cervical Facet Joint Injections)
تزریق در مفاصل فاست یا بلاک شاخههای مدیال عصب دهنده آنها، در تشخیص و درمان دردهای فاستی کاربرد دارد. این تزریقات معمولاً تحت هدایت فلوروسکوپی یا سونوگرافی انجام میشوند تا از دقت و ایمنی تزریق اطمینان حاصل شود.
- آمادهسازی: بیمار در وضعیت پرون (خوابیده به شکم) قرار میگیرد. محل تزریق بر اساس لندمارکهای آناتومیک و هدایت تصویربرداری مشخص میشود. پوست ضدعفونی میشود.
- تکنیک تزریق: پس از بیحسی موضعی پوست، سوزن (معمولاً گیج 22-25) تحت هدایت تصویربرداری (فلوروسکوپی یا سونوگرافی) به سمت مفصل فاست یا شاخه مدیال عصب دهنده آن هدایت میشود. تزریق کنتراست برای تأیید موقعیت سوزن و عدم ورود به عروق یا فضای سابآراکنوئید انجام میشود. سپس دارو (معمولاً ترکیبی از بیحسکننده موضعی و استروئید) تزریق میشود.
- مقدار دارو: معمولاً 0.5 تا 1 میلیلیتر دارو برای هر مفصل یا شاخه مدیال.
عوارض احتمالی و مدیریت آنها
عوارض شایع و نادر
تزریقات گردنی، مانند هر پروسیجر پزشکی، میتوانند با عوارضی همراه باشند. آگاهی از این عوارض و نحوه مدیریت آنها برای هر پزشکی ضروری است.
- درد و کبودی در محل تزریق: شایعترین عارضه است که معمولاً خفیف و خود محدود شونده است.
- واکنش وازوواگال: غش کردن یا احساس سبکی سر ناشی از تحریک عصب واگ.
- عفونت: با رعایت کامل اصول آسپتیک، خطر عفونت بسیار پایین است.
- آسیب به اعصاب یا عروق: این عارضه جدیتر است و میتواند منجر به هماتوم، نوروپاتی یا حتی سکته مغزی (در صورت تزریق داخل عروقی) شود. استفاده از هدایت تصویربرداری و آسپیراسیون قبل از تزریق برای کاهش این خطر حیاتی است.
- پنوموتوراکس: در تزریقات نزدیک به ریه (مانند تزریقات در عضلات اسکالن)، خطر ورود سوزن به پلور و ایجاد پنوموتوراکس وجود دارد.
- تزریق داخل نخاعی یا اپیدورال: بسیار نادر است و میتواند عوارض جدی مانند بلوک نخاعی یا سردرد پس از سوراخ شدن دورا ایجاد کند.
- عوارض مرتبط با استروئیدها: برافروختگی صورت، افزایش قند خون در بیماران دیابتی، آتروفی چربی موضعی.
مدیریت عوارض
مدیریت عوارض از پیشگیری آغاز میشود. انتخاب دقیق بیمار، شناخت کامل آناتومی، استفاده از تکنیک صحیح و در صورت لزوم هدایت تصویربرداری، از اهمیت بالایی برخوردار است. در صورت بروز عوارض:
- درد و کبودی: کمپرس سرد، مسکنهای بدون نسخه.
- واکنش وازوواگال: خواباندن بیمار، بالا آوردن پاها، اطمینانبخشی.
- عفونت: تجویز آنتیبیوتیک، درناژ (در صورت نیاز).
- آسیب عصبی/عروقی: ارزیابی فوری، مشاوره با متخصص (نورولوژیست/جراح عروق)، درمان حمایتی.
- پنوموتوراکس: مشاوره با متخصص ریه، درناژ قفسه سینه در موارد شدید.
مراقبتهای پس از تزریق
توصیههای کلیدی برای بیمار
مراقبتهای پس از تزریق نقش مهمی در بهبودی و کاهش عوارض دارند. آموزش مناسب به بیمار ضروری است:
- استراحت: توصیه میشود بیمار برای چند ساعت پس از تزریق از فعالیتهای سنگین و ورزش پرهیز کند.
- کاهش درد: ممکن است درد یا حساسیت در محل تزریق برای 1-2 روز وجود داشته باشد. استفاده از کمپرس سرد یا گرم (بسته به ترجیح بیمار) و مسکنهای بدون نسخه (مانند استامینوفن یا ایبوپروفن) میتواند کمککننده باشد.
- مشاهده علائم هشدار: به بیمار آموزش داده شود که در صورت بروز علائمی مانند تب، قرمزی یا تورم شدید در محل تزریق، ضعف یا بیحسی جدید در اندامها، مشکل در تنفس یا بلع، فوراً به پزشک مراجعه کند.
- فیزیوتراپی: در بسیاری از موارد، تزریق تنها بخشی از برنامه درمانی است. ارجاع به فیزیوتراپی پس از کاهش درد اولیه، برای تقویت عضلات و بهبود دامنه حرکتی، بسیار مهم است.
- پیگیری: تعیین وقت ملاقات برای پیگیری و ارزیابی پاسخ به درمان.
تزریقات در نقاط درد گردن، ابزاری قدرتمند در مدیریت درد هستند. با این حال، موفقیت و ایمنی این پروسیجرها به دانش عمیق آناتومی، مهارت تکنیکی و رعایت دقیق پروتکلها بستگی دارد. استفاده از محصولات با کیفیت مانند کیت PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ و کیت PRF از برند ایران پی آر پی میتواند به بهبود نتایج درمانی و تسریع روند بهبودی بیماران کمک کند.
