نحوه تزریق در مفصل پیسومتاکارپال

آنچه در این پست می‌خوانید

• آناتومی مفصل پیسومتاکارپال
• اندیکاسیون‌ها و کنتراندیکاسیون‌های تزریق
• آماده‌سازی بیمار و تجهیزات
• تکنیک تزریق در مفصل پیسومتاکارپال
• عوارض احتمالی و مدیریت آن‌ها
• مراقبت‌های پس از تزریق

آناتومی مفصل پیسومتاکارپال

مفصل پیسومتاکارپال (Pisometacarpal joint) یک مفصل سینوویال است که بین استخوان پیزیفرم (Pisiform) و قاعده پنجمین استخوان متاکارپ (Fifth Metacarpal) قرار دارد. این مفصل بخشی از کمپلکس مفصلی مچ دست را تشکیل می‌دهد و نقش مهمی در پایداری و حرکت مچ دست ایفا می‌کند. استخوان پیزیفرم یک استخوان سزاموئید (Sesamoid bone) است که در تاندون فلکسور کارپی اولناریس (Flexor Carpi Ulnaris) قرار گرفته و به عنوان یک اهرم برای افزایش قدرت این عضله عمل می‌کند. سطح مفصلی پیزیفرم، با یک سطح کوچک در سمت اولنار قاعده متاکارپ پنجم مفصل می‌شود. این مفصل دارای کپسول مفصلی و رباط‌های حمایت‌کننده است که پایداری آن را فراهم می‌کنند. درک دقیق آناتومی این مفصل برای انجام تزریق ایمن و مؤثر ضروری است.

اندیکاسیون‌ها و کنتراندیکاسیون‌های تزریق

اندیکاسیون‌ها

• آرتریت التهابی: مانند آرتریت روماتوئید که می‌تواند منجر به درد، تورم و محدودیت حرکت در این مفصل شود.

• استئوآرتریت: هرچند کمتر شایع است، اما ساییدگی غضروف می‌تواند در این مفصل نیز رخ دهد و با درد و خشکی همراه باشد.

• سینوویت: التهاب پرده سینوویال که می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله تروما یا بیماری‌های روماتیسمی ایجاد شود.

• دردهای موضعی مقاوم به درمان‌های کنسرواتیو: در مواردی که درمان‌های غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب خوراکی و استراحت مؤثر نباشند، تزریق داخل مفصلی می‌تواند تسکین‌دهنده باشد.

• تشخیص (تشخیصی-درمانی): در برخی موارد، تزریق ماده بی‌حسی همراه با کورتیکواستروئید می‌تواند به تشخیص منشأ درد کمک کند.

• PRP/اگزوزوم/PRF درمانی: برای تسریع بهبود و بازسازی بافت در آسیب‌های مزمن و دژنراتیو مفصل، استفاده از کیت‌های PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ و کیت PRF (محصولات ایران پی آر پی) می‌تواند مفید باشد.

کنتراندیکاسیون‌ها

• عفونت فعال در محل تزریق یا عفونت سیستمیک: افزایش خطر گسترش عفونت به مفصل.

• کوآگولوپاتی یا مصرف داروهای ضدانعقاد: افزایش خطر خونریزی داخل مفصلی. در این موارد، باید با پزشک معالج بیمار برای قطع موقت دارو مشورت شود.

• آلرژی شناخته شده به داروهای تزریقی: مانند کورتیکواستروئیدها یا بی‌حس‌کننده‌های موضعی.

• شکستگی حاد در نزدیکی مفصل: ممکن است تزریق باعث تشدید آسیب یا عفونت شود.

• آرتروپاتی شارکو: به دلیل خطر آسیب بیشتر به مفصل.

• عدم همکاری بیمار: برای اطمینان از انجام صحیح و ایمن تزریق.

تکنیک تزریق در مفصل پیسومتاکارپال

آماده‌سازی بیمار و تجهیزات

قبل از انجام تزریق، ضروری است که بیمار به طور کامل در مورد روند، فواید، خطرات و عوارض احتمالی توجیه شود و رضایت آگاهانه از او اخذ گردد. تجهیزات لازم عبارتند از:

• دستکش استریل

• محلول ضدعفونی‌کننده (مانند بتادین یا کلرهگزیدین)

• سرنگ‌های استریل (مثلاً 1 میلی‌لیتر یا 3 میلی‌لیتر)

• سوزن‌های استریل (مثلاً گیج 25 یا 27، طول 1 تا 1.5 اینچ)

• داروی تزریقی (کورتیکواستروئید، بی‌حس‌کننده موضعی، PRP، اگزوزوم یا PRF)

• گاز استریل و باند چسبی

• پد الکل

• در صورت نیاز، دستگاه سونوگرافی و پروب خطی (برای راهنمایی دقیق‌تر)

موقعیت‌دهی بیمار

بیمار باید در وضعیت نشسته یا خوابیده قرار گیرد به گونه‌ای که دست درگیر به راحتی قابل دسترسی باشد. معمولاً دست باید روی یک سطح صاف قرار داده شود و مچ دست در وضعیت کمی فلکشن و انحراف اولنار برای برجسته‌تر شدن پیزیفرم باشد.

یافتن لندمارک‌ها و ضدعفونی

1. لمس پیزیفرم: استخوان پیزیفرم در سمت اولنار مچ دست و در قاعده هیپوتنار قابل لمس است. از بیمار بخواهید مچ دست خود را فلکس کند تا تاندون فلکسور کارپی اولناریس برجسته شود و پیزیفرم در انتهای این تاندون لمس گردد.

2. لمس قاعده متاکارپ پنجم: قاعده متاکارپ پنجم در امتداد انگشت کوچک قرار دارد و مفصل پیسومتاکارپال بین این دو استخوان است.

3. تعیین نقطه ورود: نقطه ورود معمولاً در سمت دورسو-اولنار پیزیفرم و در فضای مفصلی بین پیزیفرم و قاعده متاکارپ پنجم است. این نقطه می‌تواند با لمس دقیق و شناسایی فرورفتگی مفصلی مشخص شود.

4. ضدعفونی: ناحیه اطراف محل تزریق به طور کامل با محلول ضدعفونی‌کننده تمیز شود و اجازه داده شود تا خشک شود.

تکنیک تزریق

پس از ضدعفونی و پوشیدن دستکش استریل، مراحل زیر دنبال می‌شوند:

1. بی‌حسی موضعی (اختیاری): در صورت نیاز، مقدار کمی لیدوکائین 1% با سوزن کوچک (گیج 30) برای بی‌حسی پوست و بافت زیر جلدی تزریق می‌شود.

2. ورود سوزن: سوزن را با زاویه 30-45 درجه نسبت به پوست، از نقطه ورود تعیین شده به سمت فضای مفصلی هدایت کنید. هدف، ورود به فضای بین پیزیفرم و متاکارپ پنجم است.

3. احساس مقاومت: با ورود به فضای مفصلی، ممکن است کاهش مقاومت احساس شود. در برخی موارد، برخورد با استخوان ممکن است رخ دهد که در این صورت باید سوزن را کمی عقب کشیده و مسیر را تغییر داد.

4. آسپیراسیون: قبل از تزریق دارو، حتماً آسپیراسیون انجام شود تا اطمینان حاصل شود که سوزن در رگ خونی قرار ندارد. در صورت مشاهده خون، سوزن باید کمی عقب کشیده و مجدداً جایگذاری شود.

5. تزریق دارو: داروی مورد نظر (کورتیکواستروئید، PRP، اگزوزوم یا PRF) به آرامی و با فشار یکنواخت تزریق شود. در صورت احساس مقاومت بیش از حد، ممکن است سوزن در فضای مفصلی نباشد و نیاز به تنظیم مجدد داشته باشد.

6. خروج سوزن: پس از تزریق کامل، سوزن را به آرامی خارج کرده و محل تزریق را با گاز استریل فشار دهید تا خونریزی متوقف شود. سپس یک باند چسبی روی آن قرار دهید.

راهنمایی با سونوگرافی

در موارد پیچیده، چاقی بیمار یا عدم اطمینان از قرارگیری صحیح سوزن، استفاده از سونوگرافی می‌تواند به طور قابل توجهی دقت تزریق را افزایش دهد. پروب خطی (Linear probe) برای تصویربرداری از ساختارهای سطحی مناسب است. تحت هدایت سونوگرافی، می‌توان موقعیت دقیق پیزیفرم، متاکارپ پنجم و فضای مفصلی را مشاهده کرد و ورود سوزن را به صورت زنده پیگیری نمود. این روش خطر آسیب به ساختارهای اطراف را کاهش داده و اطمینان از تزریق داخل مفصلی را افزایش می‌دهد.

عوارض احتمالی و مدیریت آن‌ها

مانند هر روش تهاجمی، تزریق در مفصل پیسومتاکارپال نیز می‌تواند با عوارضی همراه باشد:

• درد در محل تزریق: شایع‌ترین عارضه است که معمولاً خفیف و گذرا است و با کمپرس سرد و مسکن‌های بدون نسخه قابل کنترل است.

• خونریزی و هماتوم: به خصوص در بیماران مصرف‌کننده داروهای ضدانعقاد. فشار مستقیم و طولانی‌مدت پس از تزریق می‌تواند کمک‌کننده باشد.

• عفونت: هرچند نادر، اما جدی‌ترین عارضه است. رعایت کامل نکات استریل ضروری است. علائم عفونت شامل درد شدید، قرمزی، تورم، گرمی و تب است که در صورت بروز، نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی و احتمالاً تخلیه مفصل دارد.

• آسیب به اعصاب یا عروق: بسیار نادر است و با تکنیک صحیح و در صورت لزوم، هدایت سونوگرافی قابل پیشگیری است.

• آتروفی چربی زیر پوستی یا تغییر رنگ پوست: به خصوص با تزریق مکرر کورتیکواستروئیدها در عمق کم. باید از تزریق بیش از حد سطحی پرهیز کرد.

• فلاشینگ صورت یا گرگرفتگی: عارضه‌ای گذرا ناشی از جذب سیستمیک کورتیکواستروئید.

• افزایش موقت درد (Flare): به خصوص پس از تزریق کورتیکواستروئید، ممکن است به دلیل کریستالیزاسیون دارو، درد برای 24-48 ساعت افزایش یابد. این وضعیت معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود.

• واکنش آلرژیک: نادر است، اما باید برای مدیریت آن آماده بود.

مراقبت‌های پس از تزریق

پس از تزریق، به بیمار توصیه‌های زیر باید ارائه شود:

• استراحت: توصیه به استراحت نسبی مفصل برای 24-48 ساعت پس از تزریق، به خصوص اگر کورتیکواستروئید تزریق شده باشد.

• کمپرس سرد: استفاده از کمپرس سرد در محل تزریق برای کاهش درد و تورم احتمالی.

• اجتناب از فعالیت‌های سنگین: پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین یا فعالیت‌های ورزشی شدید برای چند روز.

• مشاهده علائم عفونت: آموزش بیمار در مورد علائم عفونت (درد شدید، قرمزی، تورم، گرمی، تب) و لزوم مراجعه فوری در صورت بروز آن‌ها.

• مصرف داروهای مسکن: در صورت نیاز، مصرف مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن.

• پیگیری: برنامه‌ریزی برای ویزیت پیگیری جهت ارزیابی پاسخ به درمان و بررسی عوارض احتمالی.

• توصیه‌های ویژه برای PRP/اگزوزوم/PRF: در صورت استفاده از کیت‌های PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ و کیت PRF (محصولات ایران پی آر پی)، ممکن است نیاز به پروتکل‌های توانبخشی خاص و محدودیت‌های فعالیت طولانی‌تری برای بهینه‌سازی فرآیند ترمیم باشد. از مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) بلافاصله پس از تزریق این محصولات باید پرهیز شود، زیرا ممکن است در روند التهابی و ترمیمی اختلال ایجاد کنند.

تزریق در مفصل پیسومتاکارپال، در صورت انجام صحیح و با رعایت اصول استریل، می‌تواند یک روش ایمن و مؤثر برای مدیریت درد و التهاب در این مفصل باشد.

***

ایران پی آر پی – عرضه کننده کیت‌های PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ، کیت PRF