آموزش تزریق در مفصل انگشت شست (CMC)

آنچه در این پست می‌خوانید

• مقدمه: اهمیت تزریق در مفصل CMC
• آناتومی کاربردی مفصل CMC برای تزریق
• اندیکاسیون‌ها و کنتراندیکاسیون‌های تزریق در مفصل CMC
• آماده‌سازی بیمار و تجهیزات
• تکنیک تزریق در مفصل CMC
• عوارض احتمالی و مدیریت آن‌ها
• مراقبت‌های پس از تزریق

مقدمه: اهمیت تزریق در مفصل CMC

مفصل کارپومتاکارپال (CMC) انگشت شست، که به آن مفصل بازال شست نیز گفته می‌شود، یک مفصل سادل (زین‌مانند) است که نقش حیاتی در عملکرد دست ایفا می‌کند. این مفصل امکان حرکت‌های متنوعی از جمله فلکسیون، اکستنسیون، ابداکسیون، اداکسیون و اپوزیشن (مقابله) را فراهم می‌آورد که برای فعالیت‌های روزمره مانند گرفتن اشیاء، نوشتن و باز کردن درب‌ها ضروری است. آرتروز مفصل CMC شست (Thumb CMC Osteoarthritis) یک بیماری شایع و ناتوان‌کننده است که به دلیل فرسایش غضروف مفصلی ایجاد می‌شود و می‌تواند منجر به درد، ضعف و کاهش عملکرد دست گردد. تزریق در این مفصل، از جمله تزریق کورتیکواستروئیدها، اسید هیالورونیک و فرآورده‌های اتولوگ مانند PRP و اگزوزوم، یک گزینه درمانی موثر برای تسکین درد و بهبود عملکرد در بیماران مبتلا به آرتروز مفصل CMC است.

آناتومی کاربردی مفصل CMC برای تزریق

مفصل CMC شست بین استخوان تراپزیوم (Trapezium) از استخوان‌های کارپال مچ دست و قاعده استخوان متاکارپال اول (First Metacarpal) شست قرار دارد. این مفصل دارای یک کپسول مفصلی نسبتاً شل و چندین رباط است که به پایداری آن کمک می‌کنند. سطح مفصلی تراپزیوم مقعر در یک جهت و محدب در جهت دیگر است و با سطح مفصلی متاکارپال اول که به صورت متقابل محدب و مقعر است، مفصل می‌شود. این ساختار زین‌مانند، امکان دامنه حرکتی وسیع را فراهم می‌آورد اما در عین حال آن را مستعد سایش و پارگی می‌کند.

لندمارک‌های مهم برای تزریق:

• استخوان تراپزیوم: در قسمت رادیال مچ دست، در پایه انگشت شست قابل لمس است.
• قاعده متاکارپال اول: به سمت دیستال تراپزیوم قرار دارد و بخش پروگزیمال استخوان انگشت شست را تشکیل می‌دهد.
• “سنافت باکس” (Snuffbox): یک فرورفتگی آناتومیک در قسمت رادیال مچ دست که توسط تاندون‌های اکستنسور پولیسیس لونگوس و اکستنسور پولیسیس برویس محدود می‌شود. مفصل CMC در عمق و قسمت پروگزیمال این ناحیه قرار دارد.

تزریق دقیق در فضای مفصلی CMC نیازمند شناخت دقیق این لندمارک‌ها و لمس صحیح مفصل است. در صورت نیاز، می‌توان از هدایت فلوروسکوپی یا اولتراسوند برای تایید محل دقیق تزریق استفاده کرد، هرچند که در بسیاری از موارد با لمس دقیق قابل انجام است.

اندیکاسیون‌ها و کنتراندیکاسیون‌های تزریق در مفصل CMC

اندیکاسیون‌ها

• آرتروز مفصل CMC شست (شایع‌ترین اندیکاسیون)
• تاندونیت دکورون (در مواردی که علائم به مفصل CMC مرتبط باشند، هرچند که تزریق اصلی در غلاف تاندون‌های ابداکتور پولیسیس لونگوس و اکستنسور پولیسیس برویس است)
• درد و التهاب مفصل CMC ناشی از آرتریت التهابی (مانند آرتریت روماتوئید)
• استفاده از فرآورده‌های اتولوگ (مانند PRP، اگزوزوم و PRF) برای کاهش درد و بهبود عملکرد در آرتروز مفصل CMC، به ویژه در مراحل اولیه تا متوسط.

کنتراندیکاسیون‌ها

• عفونت فعال در محل تزریق یا عفونت سیستمیک
• کوآگولوپاتی شدید یا مصرف داروهای ضد انعقاد (نیاز به ارزیابی ریسک و بنفیت)
• حساسیت شناخته شده به هر یک از اجزای داروی تزریقی
• شکستگی حاد یا آسیب شدید به بافت در محل تزریق
• کنتراندیکاسیون‌های خاص برای هر نوع داروی تزریقی (مثلاً دیابت کنترل نشده برای کورتیکواستروئیدها)
• عدم همکاری بیمار
• آرتروز شدید با از بین رفتن کامل فضای مفصلی که ممکن است تزریق را دشوار یا بی‌اثر کند.

آماده‌سازی بیمار و تجهیزات

آماده‌سازی بیمار

بیمار باید به طور کامل از روند تزریق، فواید، خطرات و مراقبت‌های پس از آن آگاه شود و رضایت‌نامه آگاهانه را امضا کند. بیمار باید در وضعیت راحت نشسته یا خوابیده به پشت قرار گیرد به گونه‌ای که دست مبتلا روی یک سطح صاف و ثابت باشد و امکان دسترسی آسان به مفصل CMC فراهم شود.

تجهیزات مورد نیاز

• محلول ضدعفونی‌کننده پوست (مثل کلرهگزیدین یا پوویدون آیوداین)
• دستکش استریل
• سوزن‌های ظریف (معمولاً 25 یا 27 گیج، طول 1 تا 1.5 اینچ)
• سرنگ‌های استریل (1 میلی‌لیتر یا 3 میلی‌لیتر)
• داروی تزریقی (کورتیکواستروئید، اسید هیالورونیک، PRP، اگزوزوم، PRF)
• لیدوکائین 1% یا 2% برای بی‌حسی موضعی (اختیاری)
• پانسمان استریل کوچک
• در صورت نیاز: کیت PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ، کیت PRF (محصولات ایران پی آر پی)

تکنیک تزریق در مفصل CMC

تزریق در مفصل CMC معمولاً بدون نیاز به هدایت تصویربرداری و صرفاً با لمس انجام می‌شود، اما در موارد دشوار یا برای اطمینان بیشتر، می‌توان از اولتراسوند یا فلوروسکوپی استفاده کرد.

مراحل تزریق:

1. ضدعفونی: ناحیه اطراف مفصل CMC به دقت با محلول ضدعفونی‌کننده تمیز شود.
2. تعیین محل تزریق:
   • انگشت شست بیمار را در وضعیت اپوزیشن قرار داده و سپس به آرامی آن را به سمت فلکسیون و اکستنسیون حرکت دهید تا فضای مفصلی CMC را بین تراپزیوم و قاعده متاکارپال اول لمس کنید. این فضا معمولاً در قسمت دورسال-رادیال مفصل قابل لمس است.
   • یا، می‌توان از “سنافت باکس” به عنوان یک لندمارک استفاده کرد. مفصل CMC در عمق و پروگزیمال این فرورفتگی قرار دارد.
3. بی‌حسی موضعی (اختیاری): می‌توان مقدار کمی لیدوکائین را با سوزن ظریف در پوست و بافت زیر جلدی در محل ورود سوزن تزریق کرد.
4. ورود سوزن:
   • سوزن (25 یا 27 گیج) را با زاویه 30 تا 45 درجه نسبت به سطح پوست وارد کنید.
   • سوزن را به سمت فضای مفصلی CMC هدایت کنید. معمولاً احساس “پاپ” کوچکی هنگام عبور سوزن از کپسول مفصلی وجود دارد.
   • عمق ورود سوزن معمولاً 0.5 تا 1.5 سانتی‌متر است، اما بسته به آناتومی بیمار متفاوت است.
5. تایید محل: پس از ورود به مفصل، می‌توان با تزریق 0.1-0.2 میلی‌لیتر لیدوکائین یا سالین، از ورود صحیح به فضای مفصلی اطمینان حاصل کرد. اگر تزریق به راحتی انجام شود و بیمار احساس فشار یا درد شدید نکند، به احتمال زیاد سوزن در جای صحیح قرار دارد.
6. آسپیراسیون: قبل از تزریق دارو، حتماً سرنگ را به آرامی بکشید (آسپیراسیون) تا از عدم ورود سوزن به رگ خونی اطمینان حاصل شود.
7. تزریق دارو: داروی مورد نظر (کورتیکواستروئید، اسید هیالورونیک، PRP، اگزوزوم یا PRF از محصولات ایران پی آر پی) را به آرامی تزریق کنید.
8. خروج سوزن: پس از تزریق کامل، سوزن را به آرامی خارج کرده و با یک پد استریل یا گاز، فشار ملایمی روی محل تزریق وارد کنید.
9. پانسمان: محل تزریق را با یک پانسمان کوچک پوشانده یا باندپیچی کنید.

عوارض احتمالی و مدیریت آن‌ها

تزریق در مفصل CMC به طور کلی یک روش ایمن است، اما عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:

• درد یا ناراحتی موقت: شایع‌ترین عارضه است که معمولاً با کمپرس سرد و مسکن‌های بدون نسخه قابل کنترل است.
• کبودی یا هماتوم: ممکن است در محل تزریق رخ دهد، به ویژه در بیماران با اختلالات انعقادی.
• عفونت: بسیار نادر است اما جدی. رعایت دقیق اصول استریلیزاسیون برای جلوگیری از آن حیاتی است. در صورت بروز، نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی و احتمالاً تخلیه است.
• آسیب عصبی: بسیار نادر است، اما ممکن است به اعصاب حسی کوچک نزدیک به مفصل آسیب برسد که منجر به بی‌حسی موقت یا درد می‌شود.
• آتروفی چربی زیر پوستی (با کورتیکواستروئید): تزریق مکرر یا سطحی کورتیکواستروئیدها می‌تواند منجر به آتروفی چربی و تغییر رنگ پوست در محل تزریق شود.
• فلاغ (Flare) پس از تزریق PRP یا اگزوزوم: ممکن است در ساعات اولیه پس از تزریق فرآورده‌های اتولوگ، به دلیل پاسخ التهابی اولیه، افزایش درد وجود داشته باشد که معمولاً موقتی است و با کمپرس سرد و مسکن‌های ساده (غیر از NSAIDs) قابل کنترل است.

مدیریت عوارض نیازمند آگاهی کامل پزشک از آن‌ها و توانایی تشخیص و درمان به موقع است. آموزش جامع بیمار در مورد علائم هشداردهنده پس از تزریق بسیار مهم است.

مراقبت‌های پس از تزریق

• استراحت نسبی: توصیه می‌شود که بیمار برای 24 تا 48 ساعت پس از تزریق، از فعالیت‌های سنگین و فشار زیاد روی مفصل شست خودداری کند.
• کمپرس سرد: استفاده از کمپرس سرد در محل تزریق برای کاهش درد و تورم در ساعات اولیه پس از تزریق مفید است.
• مسکن: در صورت نیاز، مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن می‌توانند برای کنترل درد استفاده شوند.
• پرهیز از NSAIDs: در تزریقات PRP و اگزوزوم، توصیه می‌شود از مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای حداقل 1-2 هفته پرهیز شود، زیرا ممکن است در روند ترمیم طبیعی تداخل ایجاد کنند.
• باندپیچی یا بریس: در برخی موارد، پزشک ممکن است برای حمایت از مفصل و کاهش حرکت، استفاده از یک بریس یا باندپیچی نرم را برای چند روز توصیه کند.
• فیزیوتراپی: پس از کاهش درد اولیه، ممکن است فیزیوتراپی برای بهبود دامنه حرکتی و قدرت شست توصیه شود.
• پیگیری: بیمار باید برای ارزیابی اثربخشی درمان و بررسی هرگونه عارضه احتمالی، پیگیری شود.

ایران پی آر پی، با ارائه کیت‌های PRP، کیت اگزوزوم اتولوگ و کیت PRF، به پزشکان کمک می‌کند تا با بهره‌گیری از آخرین دستاوردهای پزشکی بازساختی، نتایج درمانی بهتری را برای بیماران مبتلا به آرتروز مفصل CMC شست و سایر مشکلات مفصلی به ارمغان آورند. این محصولات می‌توانند به عنوان یک گزینه درمانی موثر برای کاهش درد، بهبود عملکرد و به تعویق انداختن نیاز به جراحی در بسیاری از بیماران عمل کنند.